Bu makale, Toplum Yararına Program (TYP) katılımcılarının hukuki statüsü ve ilave tediye hakları hakkında, yargı kararları ışığında hazırlanan bir rehberdir.
1. TYP kapsamında çalışanlar “işçi” sayılır mı?
Evet; Yargıtay kararlarına göre, TYP kapsamında çalışan kişilerin işçi sayılması gerektiği ve iş görme edimini yerine getirdiği kurumla arasında iş sözleşmesi kurulduğu kabul edilmektedir.
2. TYP sözleşmelerindeki “işçi statüsü kazandırmaz” ibaresi geçerli midir?
Hayır; katılımcı taahhütnamelerinde bu yönde ibareler bulunsa da, kişinin fiilen bir kamu kurumunda çalışması durumunda bu taahhütler “işçi” sayılmasını engellemez.
3. İlave tediye (ikramiye) nedir ve kimleri kapsar?
İlave tediye, 6772 sayılı Kanun kapsamında devlet ve bağlı müesseselerinde (belediyeler, genel bütçeli daireler vb.) çalışan işçilere her yıl ödenen bir ek ücrettir.
4. TYP çalışanları ilave tediye alabilir mi?
Evet; yüksek yargı içtihatları ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları, TYP çalışanlarının bu alacağa hak kazandığını ve idarelerin bu ödemeyi yapması gerektiğini belirtmektedir.
5. İlave tediye miktarı nasıl hesaplanır?
İşçilere her yıl için ücret sistemleri ne olursa olsun birer aylık (26 günlük) istihkakları tutarında ilave tediye yapılır. Ayrıca Cumhurbaşkanı kararıyla bir aylık ek ödeme daha yapılabilmektedir.
6. Tam yıl çalışmayan TYP’li işçi ödeme alabilir mi?
Evet; işçi tam yıl çalışmamışsa, ilave tediye o yıl içinde çalıştığı süreyle orantılı olarak “kıstelyevm” esasına göre hesaplanır ve ödenir.
7. Hesaplamada hangi yan ödemeler dikkate alınmaz?
Aylık istihkak hesaplanırken fazla mesai, çocuk zammı, evlilik yardımı ve primler gibi esas ücrete dahil olmayan ek ödemeler dikkate alınmaz.
8. TYP’li çalışanların sendika üyelik hakkı var mıdır?
Evet; yerleşik Yargıtay uygulamaları, TYP kapsamında çalışanların işçi sayılmasının bir sonucu olarak sendikalara üyelik hakkı bulunduğunu teyit etmiştir.
9. Ödenmeyen ilave tediyeler için hangi faiz uygulanır?
Dava konusu edilen bu alacaklar için genellikle arabuluculuk son tutanak tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı talep edilmektedir.
10. TYP’li çalışan bu hakları için ne yapmalıdır?
Kurumlar tarafından ödenmeyen alacaklar için dava şartı olan arabuluculuk sürecinin tamamlanmasının ardından, yetkili mahkemelerde alacak davası açılması mümkündür.
Sonuç ve Hukuki Değerlendirme
TYP kapsamında çalışan vatandaşların “geçici personel” değil, hukuken “işçi” statüsünde oldukları pek çok yargı kararıyla kesinleşmiştir. Özellikle deprem bölgesi olan Kahramanmaraş ve çevresinde yoğun olarak uygulanan bu programlarda, çalışanların ilave tediye gibi anayasal ve yasal haklarını korumaları büyük önem arz etmektedir.
Söz konusu hak kayıplarının giderilmesi ve hukuki sürecin sağlıklı yürütülmesi adına, Kahramanmaraş Barosu bünyesinde görev yapan ve iş hukuku alanında uzmanlaşmış avukatlardan profesyonel destek alınması, sürecin hızı ve başarısı açısından tavsiye edilmektedir